Thyateira  ( Akhisar )
 

  Thyateira Antik Kenti Lidya devletinin ve Pergamon Krallığı'nın en önemli yerleşimlerindendir. Roma İmparatorluğu boyunca, Bizans dönemine kadar kent bu isimle anılmıştır. Aziz Pavlus tarafından Batı Anadolu'da kurulan 7 kiliseden (Hristiyanlığın ilk yedi kilisesi) biri de Thyateira kentindedir. Thyateira kentine ait kalıntıların bir bölümü bugün Akhisar kent merkezinde bulunan Tepe Mezarı mevkinde görülebilmektedir.
  Thyateira Roma İmparatorluğu döneminde bir savaşa da sahne olmuştur. M.S. 366'da Roma tahtı için ayaklanan ve emrine giren lejyonlarla saldırıya geçen Kilikya'lı komutan Procopius ile Roma tahtı varisi I. Valentinianus'un kardeşi Valens'e bağlı birlikler Thyateira kentinde karşılaşmışlardır. "Thyateira Savaşı"olarak tarihe geçen savaşın sonucun Valens kuvvetleri üstün gelmiş, yakalanan Procopius idam edilmiştir.

 TEPE MEZARLIĞI THYATEİRA  (Akhisar) antik kentinde 1974 - 1975 yıllarında yapılan arkeolojik kazılar sonucu ortaya çıkan kalıntılar; Roma imparatorluk döneminde Batı ve Güney Batı Anadolu antik kentlerinde bir çok benzeri görülen ‘iki tarafı sütun sırayla çevrili bir cadde’ ile bu caddeye koşut olarak batı yönde uzanan apsisli ve çeşitli fonksiyonel hacimlere sahip kolosal bir yapıdan oluşmaktadır.
  Kuzey - güney konumunda olan ve antik kentin akropolüne uzanan; İon ve Korint tipi başlıklara sahip ve antik kaynaklarda ‘Yirmibeş Eros’la süslü yüz sütunlu yol Hekatonstyle’ olarak bilinen yoldan apsisli yapıya; çift sütun taşıyan iki postament arasında oluşan (kapı) girişten sağlanmaktadır. Geç Roma dönemine tarihleyebileceğimiz horosan harç tuğla örgülü ‘Apsisli Kolosal Yapı’ ise ana nef ve bağlı hacimlerden meydana gelmiştir.
  Bazı yerli ve yabancı kaynaklarca ‘KİLİSE’ olarak düşünülen yapı daha çok BAZİLİKA AGORA karakterindendir.

 
     
 
     
 
     
 
     
 
     
     

  Akhisar'da yapılan arkeolojik kazılar sınırlı ve kesintili olduğu için, kentin tarihsel gelişimi içinde Antik Dönem'e ait bilgiler fazla değildir. Akhisar ve çevre yerleşimlerdeki yüzey araştırmaları sonucu elde edilen çanak-çömlek gibi kalıntılar, Kalkolitik Dönem'e tarihlenmekle birlikte yeterli bilimsel arkeolojik kazı araştırmaları henüz yapılmamıştır. Akhisar şehir merkezindeki bulutlara dayanılarak, bölgedeki ilk yaşam belirtileri M.Ö. 3000 yıllarına tarihlenmektedir.
 
Thyateria adıyla ilk yerleşimi M.Ö. 1300 yıllarında Amazonların kurduğu düşünülmektedir.Tarihçi Diodoros, Thyateira adının Amazonların kraliçesi  Myrina'nın ünlü bir komutanına ait olduğunu söylemektedir. Thyateira adının sonundaki –ra eki Antik Dönemde; Luwi dilinde kullanılan bir ek olduğundan bölgede Luwilerin de bir yaşam sürdüğü düşünülebilir.Teira, M.Ö. 1. binyılın Lydia dilinde, Tanrı Dionysos onuruna düzenlenen törenlere katılıp kendinden geçen Dionysosa tapan kadını anlatmaktadır. Kent tarih boyunca değişik adlarla anılmıştır.Antik Dönemde; Yunan Kralı Pelopsun kızının adı olan Pelopeia, bir Seleucid Kraliçesinin adı olan Semiramis ve hara anlamında Euippia kullanılan adlardır.
  Thyateira; Antik Dönemde, Lydia devletinin en kuzeyindeki şehri olup,
başkent Sardesten sonra önemli ikinci kentidir. Batı Anadolu verimli bir tarım ve yerleşme bölgesi olduğundan dönemin zengin ve önemli kentleri bu çevrede kurulmuştur.Lydia, Batı ve Doğu Uygarlık Bölgeleri arasında güçlü bir aracı olmuştur  Lydia devletinin merkezinin de üzerinde bulunduğu, İran'a kadar ulaşan Doğu Ticaret Yolu, Thyateira'dan geçmektedir. Bu yol Suriye Seleukos krallının Ön Asyadaki egemenliği sırasında çok kullanılmıştır.Boğazlar yönünden başlayan Doğu Ticaret Yolu;Thyateira'dan sonra, Sardes (Salihli), Tralleis (Aydın), Nysa (Sultanhisar), Laodikeia (Denizli), Apameia (Dinar) gibi Seleukos gücünün önemli merkezlerine ve oradan da doğuya yönelmektedir.
  
M.Ö. 547 de Lydia; merkezi Sardes olan Pers Strabı'nın egemenmliğine geçmiştir. daha sonra Suriye Krallığı yönetimine giren Thyateira, M.Ö. 281-190 yılları arsında Seleukos Krallığının kenti haline gelmiştir. M.Ö. 190 da Seleukos Krallığının kenti haline gelmiştir. M.Ö. 190 da Seleukos Krallığı Anadoludan silinince yerini Bergama Krallığı almıştır, Batı Anadolu ve Thyateira, Bergama Krallığı yönetimine girmiştir. Bu dönemde kendi adına para bastırma hakkına sahip olan Thyateria, otonom kent olma özelliği taşımaktadır. İlkçağdan itibaren kent, tekstil endüstrisinin önemli merkezlerinden biri iken bu dönemdeki Bithynia Kralı II. Prousias ile yapılan savaşlar (II. Attalos Dönemi
M.Ö. 159- 133) nedeni ile dokuma ve yün boyacılığı kent üzerindeki eski etkisini kaybetmiş, ayrıca ekinlerin yakılması nedeni ile tarımda yapılamaz hale gelmiştir
  M.Ö. 129'da; Thyateira, Roma İmparatorluğunun yol üzerinde yer alan bağımsız kent devletlerinden biridir. Bu dönemdeki iç savaşlar, Thyateira'nın ticaret hayatına zarar vermiştir. Ayrıca, M.Ö. 20 yıllarında gerçekleşen büyük deprem nedeniyle Romaya giden heyet, Batı Anadoluda yıkılan diğer kentler ve Thyateira için Roma Senatosundan yardım istemiştir. M.S. 17 de şiddetli bir deprem daha yaşayan bölgeye, İmparator Tiberius onarımlar için yüklü para yardımında bulunmuştur.
Traianus (M.S. 98- 117) ve Hadrianus (M.S. 117- 138) dönemlerinde, en güçlü dönemlerini yaşamıştır. İmparator Traianus adına Thyateira'da, büyük bir yapı inşa edilmiştir. Hadrianus'un kenti ziyareti sırasında Thyateira halkı imparatorun kente verdiği armağanların listesini bir taşa işletmiş ve onuruna bir halk binası yaptırmışlardır. Kente ayrıca; İparatoriçe Iulia Domna'nın da bir heykeli dikilmiştir.
  M.S. 214 te Roma İmparatoru Caracalla Thyateira'ya gelmiş ve şehri conventus (yargı yetkisine sahip idari merkez) ilan etmiştir. Caracalla, şehirde birkaç ay kalmış ve halk imparatorun anısına para bastırmıştır. Bu dönem paralarındaki kabartmalarda Apallon'nun yüzü, ayrıca Antik Dönemde Akhisar'ın simgesi olan çift yüzlü balta (labris ) figürü görülmektedir

 

Bu bilgiler
Akhisar Belediyesi Kültür Yayınlarına ait Tarihi Kent Dokusuyla AKHİSAR isimli Senem DOYDUK' a ait kitaptan alınmıştır
 
     
  Fotoğraflar : Eyyüp Gölebatmaz - Bilal Süren  ( Gezi Tarihi : 17 - 04 - 2010 )
 
 

Site tasarımı - site içindeki bilgiler ve fotoğraflar tamamen didimli.com ekip çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır, izinsiz alıntı yapılamaz...